Cơn sốt “đi chùa online’: Công đức không phải số lần nhấn vào biểu tượng

Đại đức Thích Khải Thành, Trụ trì Chùa Pháp Bảo (Đồng Nai) lưu ý như vậy trong cuộc trò chuyện với Báo VietNamNet về trào lưu "đi chùa online" và tương tác tâm linh trên không gian mạng đang trở thành xu hướng "hot" thu hút sự chú ý mạnh mẽ của giới trẻ.

Đại đức Thích Khải Thành, Trụ trì Chùa Pháp Bảo (Đồng Nai). Ảnh: Nhân vật cung cấp

Chùa ảo, nhu cầu thực: Khi người trẻ tìm điểm tựa tinh thần số

Phóng viên: Đại đức nhìn nhận thế nào về hiện tượng giới trẻ đi chùa online? Đây có phải là một biểu hiện mới trong nhu cầu tiếp cận Phật giáo không, thưa Đại đức?

Đại đức Thích Khải Thành: Việc xuất hiện những không gian chùa trực tuyến phần nào phản ánh sự giao thoa giữa nhu cầu tinh thần và sự phát triển của công nghệ. Song cần phân biệt giữa sự tò mò trước một trải nghiệm mới lạ với nhu cầu tìm hiểu và thực hành Phật pháp thực sự.

Không phải ai tham gia một không gian chùa ảo cũng đang có nhu cầu tu tập. Có người đến vì hiếu kỳ, có người muốn thư giãn, nhưng cũng có những người thật sự muốn tìm một điểm tựa tinh thần. Đôi khi, sự quan tâm ban đầu, dù rất nhỏ, cũng có thể trở thành một nhân duyên tốt đẹp để người trẻ tiếp cận giáo lý của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Tôi nghĩ rằng, đằng sau hiện tượng này, có một vấn đề rất đáng để chúng ta suy ngẫm. Đó là nhu cầu tìm kiếm sự bình an trong đời sống của người trẻ.

Có những bạn trẻ có rất nhiều bạn bè trên mạng, nhưng khi buồn lại không biết chia sẻ cùng ai; dành hàng giờ để theo dõi cuộc sống của người khác, nhưng lại rất ít thời gian để lắng nghe chính mình.

Mỗi ngày, người trẻ phải đối diện với nhiều áp lực từ học tập, công việc, các mối quan hệ, những kỳ vọng của gia đình và cả sự so sánh trên mạng xã hội. Bởi vậy, một không gian mang hình ảnh mái chùa, tiếng chuông, lời kinh hay sự tĩnh lặng đôi khi có thể đem đến cho các bạn cảm giác được nghỉ ngơi, được tạm rời khỏi những xô bồ thường nhật.

Mong rằng sự quan tâm đến không gian tâm linh sẽ trở thành bước khởi đầu để các bạn trẻ tìm hiểu sâu hơn về giáo lý và học cách chăm sóc đời sống nội tâm của chính mình.

Những thao tác chắp tay, cúi lạy, thắp hương, lần tràng hạt trong không gian ảo có ý nghĩa gì dưới góc nhìn Phật giáo?

Trong Phật giáo, những hình thức lễ bái, chắp tay hay dâng hương đều mang những ý nghĩa nhất định. Nhưng giá trị của chúng không chỉ nằm ở động tác bên ngoài, mà còn ở tâm niệm của người thực hành.

Chẳng hạn, khi chắp tay trước Đức Phật, đó không đơn thuần là một cử chỉ kính lễ, mà còn là sự nhắc nhở bản thân biết khiêm cung, biết hướng về những phẩm chất cao đẹp. Khi lễ Phật, người Phật tử không chỉ thể hiện lòng tôn kính mà còn học cách hạ bớt cái tôi, nhìn lại những điều chưa tốt của chính mình.

Vì vậy, nếu một người sử dụng công nghệ để hướng tâm về Tam Bảo, khởi lên lòng tôn kính, suy ngẫm về những lời Phật dạy và phát nguyện sống thiện lành thì điều ấy vẫn có giá trị tích cực về mặt tinh thần. Nhưng một thao tác chạm màn hình để nhân vật ảo cúi lạy không mặc nhiên đồng nghĩa với một sự thực hành tâm linh sâu sắc, cũng như việc bấm vào biểu tượng trái tim không có nghĩa là chúng ta đã thực sự biết yêu thương.

Có thể mô phỏng sự quỳ lạy, nhưng không thể thay cho sự khiêm cung. Có thể tạo ra một nén hương ảo, nhưng không thể dùng nó thay thế cho một tâm hồn chân thành và những hành động tử tế. Công đức trong Phật giáo không phải là số lần nhấn vào biểu tượng, mà gắn liền với sự tu dưỡng và những hành vi thiện lành có chủ ý.

Đừng biến công đức thành "điểm thưởng" hay công cụ trục lợi

Theo Đại đức, đâu là ranh giới giữa việc ứng dụng công nghệ trong hoằng pháp và biến hoạt động tâm linh thành hình thức giải trí?

Những trò chơi mô phỏng chùa chiền chủ yếu tạo ra trải nghiệm tương tác. Bản thân hình thức này không nhất thiết là tiêu cực, nhưng cần được giới thiệu đúng. Một không gian mô phỏng có thể giúp người trẻ làm quen với kiến trúc, nghi lễ, văn hóa Phật giáo, nhưng không nên khiến họ hiểu lầm rằng hoàn thành các nhiệm vụ trong trò chơi đồng nghĩa với việc đã thực hành đầy đủ đời sống tu học.

Tôi muốn lưu ý ba vấn đề đặc biệt quan trọng: Nội dung truyền tải phải đúng với tinh thần giáo lý, không xuyên tạc hoặc làm sai lệch ý nghĩa nghi lễ; Không được biến công đức, phước báu hay niềm tin tôn giáo thành những phần thưởng có thể mua bán, tích điểm hoặc trao đổi bằng tiền; Hoạt động ấy cần khuyến khích người tham gia trở về với đời sống thực, biết học hỏi và thực hành những giá trị đạo đức tốt đẹp.

Đâu là ranh giới giữa cúng dường online chính đáng và hành vi lợi dụng niềm tin tôn giáo để trục lợi, thưa Đại đức?

Trước hết, cần khẳng định cúng dường là một truyền thống tốt đẹp trong Phật giáo, thể hiện tinh thần bố thí, sẻ chia và hộ trì Tam Bảo. Việc một cơ sở tự viện sử dụng hình thức chuyển khoản để tiếp nhận sự phát tâm của Phật tử ở xa là phương thức thuận tiện nếu được thực hiện công khai, đúng mục đích và có trách nhiệm.

Tuy nhiên, cần phân biệt rất rõ giữa việc khuyến khích phát tâm tự nguyện với việc lợi dụng niềm tin để gây áp lực hoặc trục lợi. Cúng dường phải xuất phát từ sự tự nguyện và hiểu biết, chứ không phải từ nỗi sợ hãi hay tâm lý muốn dùng tiền để đổi lấy phước báu.

Nếu có ai đó tuyên bố rằng phải chuyển một khoản tiền nhất định mới được cầu an, giải nghiệp, tiêu tai hay nhận được sự gia hộ đặc biệt, thì quý Phật tử cần hết sức thận trọng. Đức Phật không dạy chúng ta dùng tiền bạc để mua sự bình an.

Đối với những lời kêu gọi cúng dường trên mạng, người xem cần xác minh rõ chủ thể vận động, mục đích sử dụng, thông tin tiếp nhận và việc công khai kết quả; cảnh giác với các tài khoản giả mạo hình ảnh chư tăng, giả danh tự viện, thay đổi thông tin chuyển khoản hoặc yêu cầu chuyển tiền gấp qua tin nhắn riêng. Việc xác minh trực tiếp với cơ sở tự viện qua kênh chính thức là điều vô cùng cần thiết.

Việc sử dụng chức năng tặng quà ảo hay nhận hỗ trợ trên nền tảng livestream cũng cần cân nhắc về tính phù hợp và minh bạch, tránh để nghi thức tôn giáo bị chi phối bởi những cuộc đua quà tặng. Niềm tin tôn giáo cần được bảo vệ, tuyệt đối không nên trở thành phương tiện để khai thác sự nhẹ dạ, lo lắng hay đau khổ của người khác.

"Đi chùa" bằng cú chạm màn hình, nhưng phải thắp sáng từ bi trong đời thực

Mâu thuẫn giữa sự tỉnh thức của Phật giáo và cơ chế lượt xem, lượt thích, kiếm tiền trên mạng xã hội đặt ra những thách thức gì, thưa Đại đức?

Mạng xã hội thường sử dụng lượt xem, lượt thích, lượt chia sẻ để đánh giá sức lan tỏa, nhưng giá trị của Phật pháp không thể được đo lường đơn thuần bằng những con số ấy. Một bài giảng có hàng triệu lượt xem chưa chắc đã giúp hàng triệu người hiểu đúng giáo lý; ngược lại, một bài pháp chỉ có vài chục người lắng nghe nhưng giúp một người biết từ bỏ điều xấu thì đã có giá trị rất đáng trân trọng.

Vấn đề không phải là có sử dụng công nghệ hay không, mà là chúng ta có đủ tỉnh thức khi sử dụng nó hay không. Lượt xem chỉ là thông số tham khảo về mức độ tiếp cận, tuyệt đối không nên xem đó là thước đo cao nhất của sự thành công.

Thách thức lớn nhất là khi người truyền bá Phật pháp bắt đầu chạy theo thị hiếu mà đánh mất mục đích ban đầu. Để thu hút lượt xem, người ta có thể chọn tiêu đề gây sốc, đưa ra phát ngôn cực đoan, khai thác nỗi sợ về nghiệp báo, thần bí hóa giáo lý hoặc đơn giản hóa quá mức những vấn đề phức tạp khiến người nghe hiểu sai. Khi ấy, giáo lý có nguy cơ trở thành một sản phẩm nội dung phục vụ tương tác.

Đại đức muốn nhắn nhủ điều gì với những bạn trẻ đang hào hứng với trào lưu đi chùa online?

Các bạn có thể đi chùa bằng một cú chạm trên màn hình. Nhưng muốn bước đi trên con đường tỉnh thức thì phải bằng chính tâm ý, lời nói và hành động. Các bạn có thể thắp lên một ngọn nến trong không gian ảo, nhưng đừng quên thắp sáng lòng từ bi và sự hiểu biết trong cuộc đời thật.

Sau cùng, điều quan trọng không phải chúng ta đã đến bao nhiêu ngôi chùa, mà sau những lần ấy, tâm mình có bình an hơn, hiểu biết hơn và biết thương người hơn hay không. Giá trị của việc học Phật nằm ở chỗ chúng ta sống được bao nhiêu phần với những lời dạy của Ngài.

Xin cảm ơn Đại đức đã dành thời gian chia sẻ với độc giả Báo VietNamNet!