Vườn na đầy cỏ dại ở một xã của Lạng Sơn, từ tình cờ đến bất ngờ lại là bí quyết kiếm hàng trăm triệu đồng

Giữ cỏ trong vườn na, giảm 30-50% chi phí phân bón

Gắn bó nhiều năm với giống na dai bản địa Lạng Sơn, năm 2016, ông Lê Đức Hải ở xã Cai Kinh bắt đầu tìm hiểu giống na Thái vì nhận thấy loại na này có quả to, mẫu mã đẹp, dễ tiêu thụ và có tiềm năng kinh tế. Ông quyết định ghép thử mắt na Thái lên những cây na dai sẵn có trong vườn.

Chủ động đưa những giống na mới như na sầu riêng, Thái, Đài Loan về trồng đã đem lại hiệu quả kinh tế khá cho gia đình ông Hải. Ảnh: Hoàng Tính

Sau khi nhận thấy cây ghép sinh trưởng tốt, ông Hải từng bước chuyển diện tích trồng na dai sang na Thái. Ông tiếp tục tìm mua các giống na mới như na sầu riêng, na Đài Loan về trồng để đa dạng hóa sản phẩm.

Đến nay, gia đình ông có khoảng 2ha trồng na, với 800 cây na Thái, 1.000 cây na sầu riêng và 700 cây na Đài Loan.

Trong quá trình chăm sóc, ông Hải nhận thấy việc phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật khiến đất ngày càng cằn cỗi, trong khi chi phí sản xuất tăng cao. Ông bắt đầu tìm hiểu các phương pháp canh tác theo hướng hữu cơ trên Internet, đồng thời tham quan, học hỏi kinh nghiệm từ một số mô hình trong và ngoài tỉnh Lạng Sơn để áp dụng vào vườn na của gia đình.

Một trong những thay đổi của ông Hải là không phát sạch cỏ trong vườn như trước mà giữ lại thảm cỏ tự nhiên để bảo vệ đất.

Theo ông Hải, lớp cỏ giúp giữ ẩm, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng khi mưa lớn, bảo vệ bộ rễ tơ của cây na trong những ngày nắng nóng. Thảm cỏ cũng tạo môi trường cho các vi sinh vật có lợi sinh sống.

Ngâm ủ các loại cây cỏ để làm phân bón giúp giảm chi phí trong sản xuất. Ảnh: Hoàng Tính

Khoảng 5 năm trở lại đây, ông Hải áp dụng cách quản lý thảm cỏ trong vườn na. Khi cỏ chuẩn bị ra hoa, ông dùng máy phát cắt phần thân phía trên, giữ lại gốc cao từ 10-20cm thay vì phát sạch đến sát mặt đất.

Cách làm này giúp ông kiểm soát sự phát triển của các loại cỏ, ưu tiên giữ lại những loại có lợi cho đất và cây trồng.

Để đẩy nhanh quá trình phân hủy cỏ sau khi cắt, ông Hải còn lên các khu núi đá vôi ở xã Cai Kinh thu gom lớp thảm mục chứa vi sinh vật bản địa, đưa về nhân nuôi và sử dụng trong vườn na.

Theo ông Hải, sau khi áp dụng phương pháp này, lượng cỏ được cắt hạ xuống vườn chỉ mất khoảng 10-15 ngày để phân hủy thành lớp mùn hữu cơ, thay vì 2-3 tháng như trước đây. Việc giữ lại gốc cỏ cũng giúp đất duy trì độ ẩm, giảm đáng kể lượng nước tưới.

Áp dụng phương pháp canh tác hướng hữu cơ vườn na sầu giêng, Thái, Đài Loan đã phát triển khỏe mạnh. Ảnh: Hoàng Tính

Bên cạnh việc quản lý thảm cỏ, ông Hải tận dụng các phụ phẩm trong quá trình chăm sóc vườn na như hoa, cành, lá, quả loại bỏ, kết hợp với các loại cây như chuối, xuyến chi... đem ngâm ủ trong những thùng lớn để tạo nguồn dinh dưỡng tưới cho cây.

Ông Hải tính toán, trước đây, mỗi vụ sản xuất gia đình phải chi khoảng 50-60 triệu đồng mua phân bón hóa học. Từ khi chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ, tận dụng cỏ và phụ phẩm trong vườn, chi phí phân bón giảm khoảng 30-50%.

Trồng na rải vụ, kéo dài thời gian thu hoạch đến tháng 12

Không chỉ thay đổi phương pháp chăm sóc, ông Hải còn áp dụng kỹ thuật cắt tỉa cành, điều tiết thời điểm ra hoa để cây na cho quả trái vụ.

Nhờ chủ động rải vụ, vườn na của gia đình có quả thu hoạch liên tục từ tháng 6 đến tháng 12 hằng năm, thay vì tập trung trong một thời gian ngắn.

Việc kéo dài mùa thu hoạch giúp gia đình giảm áp lực về nhân công, tránh tình trạng phải thu hái số lượng lớn cùng lúc. Đặc biệt, na thu hoạch vào những tháng cuối năm có giá bán cao hơn so với thời điểm chính vụ.

Theo tính toán của ông Hải, mỗi cây na cho sản lượng khoảng 15kg quả/vụ. Tùy từng giống và thời điểm thu hoạch, giá bán dao động từ 40.000-70.000 đồng/kg. Nhờ đó, vườn na mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho gia đình.

Ông Hải chăm sóc vườn na thuận tự nhiên theo hướng hữu cơ. Ảnh: Hoàng Tính

Từ kinh nghiệm sản xuất của mình, tháng 3/2025, ông Lê Đức Hải cùng các hộ trồng na trên địa bàn thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng, với 27 thành viên.

Hợp tác xã được thành lập nhằm liên kết các hộ trồng na, chia sẻ kinh nghiệm canh tác theo hướng hữu cơ, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm.

Ông Hải cũng thường xuyên giới thiệu các sản phẩm na của gia đình và hợp tác xã trên những nền tảng số, đồng thời tham gia quảng bá, trưng bày sản phẩm tại các hội chợ, triển lãm nông sản trong và ngoài tỉnh Lạng Sơn.

Đánh giá về mô hình, ông Phạm Tuyến, Trưởng phòng Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, cho biết việc đưa các giống na mới như na Thái, na sầu riêng, na Đài Loan vào trồng, kết hợp canh tác theo hướng hữu cơ đã mang lại hiệu quả cho gia đình ông Hải.

Theo ông Tuyến, sản phẩm na của gia đình ông Hải có chất lượng tốt, giá bán ổn định. Đây là mô hình để các hộ trồng na trên địa bàn tham khảo, học hỏi và nhân rộng.